1 - سفرنامه روسيه عبد الصمد ميرزا عز الدوله برادر ناصر الدينشاه نويسنده اين گزارش در سال 1300 هجرى قمرى ( 1883 ميلادى ) به سرپرستى هيئتى جهت مراسم تاجگذارى الكساندر سوم امپراطور روسيه تزارى از طرف ناصر الدينشاه به مسكو مىرود . مسير حركت او از تهران به كرج ، قزوين ، رشت ، بندر انزلى است . او و هيئت همراهش از بندر انزلى - از راه دريا - به حاجى طرخان ، ساراتف ، مسكو و پطرزبورگ مىروند . اين سفر كلا 52 روز طول مىكشد . نسخه اين سفرنامه به شماره 864 / ف در كتابخانه ملى موجود است . صفحه‌اى كه از طرف كتابخانه ملى به عنوان شناسنامه به نسخه اصلى اضافه شده نام اين سفرنامه را « سفرنامه مصطفى قلى خان به فرنگ » ثبت كرده است . در حالى كه سيد عبد الله انوار در جلد دوم فهرست نسخ خطى كتابخانه ملى آن را با نام « سفرنامه مصطفى قلى خان به روسيه » آورده است « 1 » . و ما اين عنوان را - منهاى نام نويسنده سفرنامه كه بعدا توضيح داده خواهد شد - انتخاب نموده‌ايم . مشخصات اين سفرنامه در كتابخانه ملى در « فهرست نسخ خطى كتابخانه ملى » جلد دوم ، چنين آمده است : شكسته نستعليق ، 11 ذيعقده‌ى 1300 ه . ق . محتملا نويسنده ، تجريش ، شميران ، روى تاريخ و اسماء با مركب سياه خطكشى شده . . . جلد تيماج قرمز ، يك لايى ، 130 * 200 . كاغذ : فرنگى ، سفيد ، 28 برگ ، 14 سطر كامل 90 * 165

--> ( 1 ) - نسخه ديگرى از اين سفرنامه در دست است كه متاسفانه پس از آنكه كار ما به پايان رسيد ، از وجود آن اطلاع يافتيم . عنوان آن به اين قرار است : « سفرنامه مصطفى قليخان » . آغاز و انجام آن با متن تصحيح شده يكى است نگاه كنيد به فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانه ملى صفحه 152